Halk arasında gaz-gaita tutamama veya dışkı kaçırma diye bilinen bu durum bağırsak kapsamının tuvalet dışında günlük yaşamda anüsten dışarı çıkışının kontrol edilememesi durumudur. Kişi tuvaleti geldiğinde dışkısını tutamaz, kaçırır.
Sıklığı konusunda ülkemizde yapılmış bir çalışma yoktur. Fiziksel ve psikososyal bir sorundur. Yaş ilerledikçe görülme sıklığı artmaktadır. Hastaların çoğu bu hastalık nedeniyle proktoloğa başvurmadığından görülme sıklığı tam olarak bilinmemektedir.
Dışkılamanın normal olması ve normal şekilde cereyan etmesini sağlayan birçok etmen vardır. En başta anal sfinkterlerin normal ve uyumlu çalışması gelir. Pelvik taban fonksiyonlarının normal olması, dışkının kıvamı etki eden diğer faktörlerdir. Ayrıca hastaların bazı nörolojik hastalıkları da fekal inkontinansa yol açan diğer bir faktördür.
Bazı doğuştan hastalıklar sırasında fekal inkontinans kaçınılmazdır. Bunların başında spina bifida anomalisi ve Hirschsprung hastalığı gelir. Bu hastalıkları olan bebeklerde kaçırma kaçınılmazdır. Fakat ne yazık ki geç fark edilmektedirler.
Fekal inkontinansın en büyük nedeni edinseldir. Hayatın herhangi bir döneminde karşılaşılan bazı durumlarda oluşur. Bunun en başında kişilerde kronik bir diyarenin olmasıdır. Bu diyare çeşitli parazitlerin etkisiyle oluşabildiği gibi bazı bağırsak hastalıklarında da görülebilir. Bazı ameliyatlardan sonra bağırsakların bir kısmı alınmak zorunda kalınırsa kısa bağırsak sendromu denen bir tablo oluşur. Bu da diyareye ve inkontinansa yol açabilir. Bunun dışında karın içinde mide ile bağırsaklar arasında veya bağırsakların kendi aralarında oluşan fistüllerde diyare kaynağıdır. Bazı gıda alerjisi olan çölyak hastalarında diyare ve buna bağlı inkontinans sık görülmektedir. Hastaların dışarı çıkmak için kullandıkları laksatiflerin dozunu ayarlayamadıkları zaman diyare ve inkontinans görülebilmektedir.
Bunların dışında inkontinans nedenleri rektum kaynaklı olabilir. İleri yaşlarda veya kişide var olan diyabet hastalığı nedeniyle normalde rektumun şişmesini kişiler algılayamayabilirler. Bunun sonucu farkında olmadan dışkı ve gaz kaçırabilirler. Rektumda tümör veya başka nedenlerle yapılmış ameliyatlardan sonra da diyare ve inkontinans görülebilir. Rektumun bazı inflamatuar hastalıkları (Crohn, proktit), rektum tümörleri yeni inkontinans nedeni olabilirler.
İleri yaşlarda anüs tonusu de bozulabilir. Sfinkter kasları yeterince görevini yapamaz. Ayrıca bu bölgede görülen prolapsus nedeniyle de inkontinans görülebilir. Son olarak da anal bölgeye gelen travmalar sonucu bu bölgenin fonksiyonları ve anatomik yapısı bozulabilir. Bunun sonucu inkontinans görülür.
Bazı vakalarda en büyük neden doğum travması veya cerrahi tedavi sonrası oluşan sfinkter bozukluğudur. Doğum sırasında sfinkter hasarı oluşması sıktır. İlk doğumdan sonra oluşan sfinkter hasarı ileriki yıllarda belirti vermeye başlayabilir. Doğum sırasında yapılan epizyotomi sonrası uygulanan primer tamirden sonra da sfinkter hasarı ortaya çıkabilmektedir. Bunun dışında kadınlarda 2 veya daha fazla vajinal doğum yapmak, yaş, menopoz, şişmanlık anal inkontinans için risk faktörüdür.
Fekal inkontinansa neden olan 2. Faktör fissür, fistül veya hemoroid ameliyatlarından sonra anal sfinkterlerde oluşan patolojilerdir. Bu şekilde oluşan sfinkter defektleri en çok fistül ameliyatlarından sonra görülür. Yüksek yerleşimli fistüllerde bu durum daha çok görülmektedir. Risk kesilen sfinkter kasının miktarı ile yakından ilgilidir. Kas kesilmesi yapılmayan seton uygulaması, lazer ile ablasyon işlemlerinden sonra inkontinans oranı büyük oranda düşer.
Anal fissür nedeniyle yapılan LİS ameliyatlarından sonra da inkontinans görülebilmektedir. Bu durum botulinum toksini içeren ilaçlar kullanılmaya başladığından beri azalmıştır.
Hemoroidektomi operasyonlarından sonra da sfinkter hasarı görülebilmektedir. Özellikle internal sfinkterde hasar oluşursa inkontinans daha fazla görülmektedir. Bu basit bir kirlenme şeklinde olabileceği gibi tümden gaita kaçırma şeklinde de karşımıza çıkabilir.
Fekal inkontinans basit bir gaz kaçırmadan, katı dışkı kaçırmaya kadar değişik derecelerde olabilir. Kaçırma sızıntı şeklinde olabileceği gibi dışkı kaçırdığını fark edememe şeklinde de olabilir. Bazı hastalarda tuvalete kadar gidemeklerini geldiği anda dışarı kaçırdığından bahsederler.
Fekal inkontinans yaşam kalitesini çok fazla düşüren bir durumdur. Sadece gaz kaçırma şeklinde olabileceği gibi dışkı kaçırma da tabloya eklenebilir. Tedavi sonrası belirtilerin biraz azalması bile kişinin psikolojik olarak biraz da olsa düzelmesini sağlayabilir.
Tanıda anal ultrasonografi, MR, defekografi, anal manometri, anal bölgenin EMG’si gibi testlere başvurulur.
Tedavide çok çeşitli yöntemler kullanılmaktadır. Hafif vakalarda hastalara posa bırakılan diyet önerilir. Diyare yapan gıdalardan uzak durması istenir. Hastaların gastrointestinal motiliteyi veya sekresyonları azaltıcı ilaçlar alması sağlanır.
Oturma banyoları sırasında hastalara kegel egzersizleri verilir. Sfinkter hasarı olan vakalarda sfinkter tamiri operasyonu uygulanır. Sfinkter bütünlüğü çok bozulmuş vakalarda grasiloplasti operasyonu uygulanabilir. Sonuç olarak gaz gaita inkontinansı vakalarında kişide psikolojik ve sosyal bir yıkım oluşur. Hastada inkontinans nedenini bulup ona göre bir tedavi uygulanır.
- Makat Akıntısı Neden Olur? Tedavisi Nasıldır?
- Makat Ağrısı Neden Olur Nasıl Geçer, Geçmezse Tedavisi Nedir?
- Makat Kanaması Nedenleri ve Tedavisi
- Anal Sitenoz (Makat Daralması) Nedir? Nasıl Tedavi Edilir?
- Fekal İnkontinans Nedir? Nasıl Tedavi Edilir?